W ocenie dróg żółciowych uwzględnia się m.in. grubość ściany oraz stopień wypełnienia pęcherzyka żółciowego, a także szerokość i grubość ścian poszczególnych odcinków dróg żółciowych. Ocenie można także poddać zdolność pęcherzyka żółciowego do opróżnienia. W tym rozdziale uwzględniono także wymiary brodawki większej dwunastnicy.
Grubość ściany pęcherzyka żółciowego
PIES
N Dotyczy pacjentów poniżej 40 kg m.c. Oceny dokonywano po 8-godzinnej głodówce.
K Wcześniej powszechnie przyjmowaną granicą była wartość 3 mm. Jej czułość jednak wydaje się być niska. W pracy autorstwa Crews et al. (2009) tylko w 23/45 przypadkach grubość pęcherzyka żółciowego z potwierdzoną HP chorobą przekraczała 3 mm. W innej publikacji (Uno et al., 2009) żaden z 8 pęcherzyków z potwierdzoną HP chorobą nie miał ściany grubszej od 3 mm.
KOT
| grubość ściany [mm] |
| < 1 |
K Grubość ściany >1 mm jest dobrym wskaźnikiem choroby pęcherzyka żółciowego, natomiast niższe wartości nie pozwalają w pełni wykluczyć łagodnego lub przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego.
Objętość pęcherzyka żółciowego
Choć wielkość pęcherzyka żółciowego zazwyczaj ocenia się subiektywnie, to zaproponowano różne metody pomiaru jego objętości (Atalan et al., 2008). Poniższe normy uwzględniają tzw. metodę elipsoidalną, w której objętość pęcherzyka jest wynikiem poniższej formuły:
długość x szerokość x wysokość x 0,52
PIES
Choć wykazano, że w porównaniu z ultrasonografią trójwymiarową (USG 3D), pomiar objętośći w badaniu dwuwymiarowym wiąże się z niedoszacowaniem objętości pęcherzyka żółciowego (Rahmani et al., 2015), to metoda ta ma porównywalną dokładnosć do oceny objętości w badaniu tomografii komputerowej (Park et al., 2018).
U psów objętość pęcherzyka żółciowego [ml] dzieli się przez masę ciała pacjenta.
| objętość pęcherzyka żółciowego do masy ciała [ml/kg] |
| < 1 |
N Dotyczy pacjentów po 12-godzinnej głodówce.
N Do podobnych konkluzji doszli autorzy innej publikacji (Rahmani et al., 2015)
KOT
| objętość pęcherzyka żółciowego [ml] |
| 2,41 <0,84 – 4,5> |
N Wyniki dotyczą kotów głodzonych przez 12 – 16 godzin.
N Wyniki są spójne z opublikowaną później pracą (Diana et al., 2011), w której, w zależności od okna akustycznego (podżebrowe / międzyżebrowe), u kotów po 12-h głodówce objętość pęcherzyka żółciowego wynosiła 2.47 ± 1.16 ml i 2.36 ± 0.96 ml.
Frakcja wyrzutowa pęcherzyka żółciowego
Jest to miara zdolności pęcherzyka żółciowego do opróżnienia po posiłku. Definiowana jest jako różnica między objętością pęcherzyka żółciowego na czczo (po 12-godzinnej głodówce) a jego objętością po posiłku. Po spożyciu posiłku dąży się do uwidocznienia momentu maksymalnego obkurczenia pęcherzyka żółciowego, jednak dotychczas nie zaproponowano standardu uwzględniającego kontretny interwał.
PIES
N W tej pracy nie wykazano istotnych różnić między badaniami wykonanymi w 15, 30, 45, 60, 90 i 120 minucie po posiłku. Podawano 100 gramów karmy (1,41 kcal/g, 7,4 g białka/100 kcal, 6,1 g tłuszczu/100 kcal).
K Frakcja wyrzutowa może być niższa u pacjentów z błotkiem żółciowym lub torbielą śluzakowatą pęcherzyka żółciowego (Ohno et al., 2012), a także u młodych psów z zaburzeniami łaknienia, bez sonograficznych zmian w pęcherzyku żółciowym (Viljoen et al, 2021).
KOT
| okno akustyczne | frakcja wyrzutowa po 120 minutach [%] |
| podżebrowe | 35.5 ± 1.7 (33,8 – 37,2) |
| międzyżebrowe | 39.9 ± 3.4 (36,5 – 43,3) |
Szerokość przewodu żółciowego (wspólnego)
PIES
| szerokość [mm] pomiar na wysokości wrót wątroby | szerokość [mm] pomiar na wysokości brodawki dwunastnicy |
| do 3 | do 3,5 |
N Wartości dotyczą psów o masie ciała <15 kg. Badanie pierwotnie dotyczyło TK, jednak wykazano w nim brak istotnych statystycznie różnić między TK i USG. Wyniki omawianego badania są spójne z wcześniejszą normą, która bazowała na trzech psach o masie ciała 14-20 kg (Zeman et al, 1981).
K U psów z cholestą szerokość przewodu żółciowego wynosiła kolejno 4.39 ± 1.79 (2,6 – 6,18) i 4.42 ± 1.42 (3 – 5,84) mm dla obu powyższych pomiarów. Najczęstszą przyczyną cholestazy było zapalenie trzustki.
KOT
N Pomiaru dokonywano na wysokośći żyły wrotnej.
K Szerokość równa lub większa od 5 mm wskazuje na zewnątrz-wątrobową niedrożność dróg żółciowych. Do podobnych wniosków doszli także autorzy późniejszej publikacji (Gaillot et al., 2007).
Grubość ściany zewnątrz-wątrobowych dróg żółciowych
Przyjmuje się, że prawidłowa grubość ściany przewodu pęcherzykowego i przewodu żółciowego (wspólnego) wynosi <1 mm.
N Choć nie znaleźliśmy pierwotnych źródeł, które jednoznacznie wskazują na powyższą wartość to jest ona powszechnie przytaczana przez autorów książek i prac przeglądowych. Przykładowo podana jest w pracy autorstwa Sally Griffin poświęconej drogom żółciowym u kotów. Jednak w publikacji źródłowej z 1996r. dowiadujemy się, że pomiar ściany przewodu żółciowego wspólnego był trudny do wykonania, co nie dziwi biorąc pod uwagę możliwości technologiczne, jakimi w tamtych czasach dysponowali autorzy. Szukając analogii w tomografii komputerowej w jednej z publikacji znajdujemy informację o trudności w zmierzeniu ściany przewodu żółciowego wspólnego u psów bez cholestazy. Autorzy jednak publikują dane dotyczące grubości ściany u psów z cholestazą: 1,35 ± 0,46 (0,89 – 1,81).
Wielkość brodawki większej dwunastnicy
PIES
| długość [mm] | szerokość [mm] | wysokość [mm] |
| 15.2 ± 3.5 (11,7 -18,7) Q5: 10,7 Q95: 23,2 | 6.3 ± 1.6 (4,7 – 7,9) Q5: 4,0 Q95: 8,7 | 4.3 ± 1.0 (3,3 – 5,3) Q5: 3,0 Q95: 6,0 |
N Długość mierzona jest na podłużnym przekroju dwunastnicy, natomiast szerokość i wysokość na przekroju poprzecznym.
N Wartosci centralne rozkładu są średnimi geometrycznymi, a nie arytmetycznymi jak w innych tabelach. Wynika to z logarytmizacji danych w celu uzyskania rozkładu zgodnego z rozkładem normalnym. Zainteresowanych szczegółami obliczeń odsyłamy do źródła.
K Wielkość brodawki większej dwunastnicy nie jest zależności od wieku, rasy i płci, natomiast jest dodatnio skorelowana z masą ciała.
KOT
| długość* [mm] | szerokość [mm] | wysokość [mm] |
| 3,75 <2.4–7.7> | 3.13 ± 0.68 (2,45 – 3,81) <1,7 – 4,6> | 2.47 ± 0.63 (1,84 – 3,1) <0,8 – 3,6> |
N *W związku z tym, że rokzład wartości długości brodawki większej nie był zgodny z rozkładem normalnym wartość środkową rozkładu prezentuje mediana (zamiast średniej arytmetycznej używanej w innych tabelach).
N W tej pracy wysokość brodawki została również oceniona na jej przekroju podłużnym, jednak danych tych nie zamieszczono w powyższej tebeli. Zainteresowanych odsyłamy do źródła.