Porządek
W spisie treści, który znajduje się po lewej stronie ekranu należy wybrać daną okolicę topograficzną (np. szyję), a następnie interesujący nas narząd (np. tarczycę). Wtedy pojawi się kolejny spis treści, tym razem po stronie prawej. W nim możemy wybrać konkretny pomiar (np. objętość). W pomiarze tym znajdują się normy, które podzielone zostały na psy i koty. Pod każdą z norm widnieje odniesienie do źródła, z którego pochodzą przedstawione wartości. Jeśli publikacja jest dostepna w trybie otwartym (open access) to link kieruje bezpośrednio do strony, na której można ją przeczytać. W przeciwnym razie link przeniesie do strony PubMed.
Pomiary
Przy niektórych pomiarach zamieściliśmy opisy lub przykłady przedstawiające sposób ich wykonania. W przypadku wszelkich wątpliwości dotyczących tego czy, kiedy i jak należy mierzyć dany narząd odsyłamy do konsensusu ACVR i ECVDI, który wyczerpuje definicję pełnego badania jamy brzusznej. Zdarza się, że sugestie autorów konsensusu i sposób wykonania pomiaru w konkretnych publikacjach różnią się. Wszelkie różnice staramy się akcentować w treści norm. W przypadku wątpliwości co do jakiegokolwiek z pomiarów zachęcamy do lektury materiałów źródłowych, które zamieszczamy przy każdej z norm.
Ikonki
N Ta ikona zamieszczana jest pod konkretną normą i odnosi się do publikacji, z której pochodzą umieszczone w tabeli wartości. Można przy niej znaleźć informacje uzupełniające, takie jak sposób pomiaru, zależność danej wartości od płci lub masy ciała, albo szczegóły dotyczące wykorzystanej statystyki.
K Ta ikona zamieszczana jest pod konkretną normą i oznacza szersze, kliniczne odniesienie do prezentowanych wartości. Można przy niej znaleźć informacje dotyczące praktycznego znaczenia danego pomiaru lub weryfikujące go informacje płynące z innych prac naukowych.
Formy zapisu danych
Normy przedstawione są z wykorzystaniem pewnych specyficznych form zapisu. Poniżej przedstawiamy ich znaczenie, a także podajemy przykłady, które pomogą zaprzyjaźnić się z naszą stroną.
Naszych pacjentów cechuje pewna zmienność, nie tylko gatunkowa i rasowa, ale także osobnicza. Dlatego naukowcom zwykle nie udaje się wyznaczyć jednej konkretnej wartości, której przekroczenie będzie zawsze jednoznaczne z chorobą. Korzystamy więc z pewnej puli wartości, które z pewnym prawdopodobieństwem charakteryzują populację zdrowych pacjentów. Wartości te przedstawiane są z wykorzystaniem dość intuicyjnych miar, które pozwalają nam wyobrazić sobie strukturę danych. Każda z tych miar została tu zaprezentowana inną formą zapisu.
Średnia arytmetyczna i odchylenie standardowe
Jest to najczęściej występujący format zapisu norm. Zapoznanie się z nim wystarczy więc do prawidłowego odczytania większości z nich. Zarówno średnia arytmetyczna, jak i odchylenie standardowe zapisane są czcionką pogrubioną (średnia ± odchylenie standardowe). Pod takim zapisem zawsze znajduje się okrągły nawias ( ), który przedstawia zakres odpowiadający odjętemu i dodanemu do średniej odchyleniu standardowemu. W pewnym uproszczeniu można założyć, że zakres ten zawiera ok. 70% prawidłowych (obserwowanych w cytowanym badaniu) wartości.
Przyrzyjmy się poniższemu przykładowi.
Zmierzyłam lewą nerkę Pakusia w przekroju strzałkowym. Świetnie. Jej długość wynosi 5 cm. Pakuś waży 7 kg. Chłopaki z USG Practice wrzucili normy to skorzystam z pierwszej tabeli przedstawionej tutaj. Yy.. ile tutaj nawiasów. Przerost formy nad treścią. Odkleiło ich nieźle…
W cytowanej pracy oceniono długość nerek psów o różnej masie ciała. Uzyskane w pomiarach wartości zaprezentowano z wykorzystaniem średniej arytmetycznej, odchylenia standardowego oraz zakresu.
Masa ciała Pakusia to 7 kg. Interesuje nas zatem drugi wiersz tabeli (5-9 kg). Średnia długość nerek dla psów ważących 5-9 kg wyniosła 4,4 cm. Odchylenie standardowe wyniosło 0,5 cm. Jak odejmiemy, a następnie dodamy do średnie odchylenie standardowe to otrzymamy zawartość nawiasu ( )
Aaa.. No to zaraz wytłumaczę właścicielce, że większość psów wielkości Pakusia ma nieznacznie krótsze nerki, bo długość nerek u nawet 70% badanych psów wynosiła poniżej 4,9 cm. A średnia długość nerek dla tej masy ciała wyniosła 4,4 cm.
Uwaga. W niektórych normach zamiast średniej arytmetycznej podana jest mediana, zazwyczaj tam gdzie rozkład wartości nie był zgodny z tzw. rozkładem normalnym). W takiej sytuacji odchylenie standardowe zastąpione jest innymi miarami rozproszenia – np. przedziałem międzykwartylowym (IQR), który przedstawia 50% środkowych wartości. Czasem średnią arytmetyczną zastępuje średnia geometryczna, która jest wynikiem wcześniejszej logarytmizacji danych niezgodnych z rozkładem normalnym. Wspomniane sytuacje występują rzadko i każdorazowo są opatrzone odpowiednią informacją tekstową.
Zaraz, zaraz. Nie… A co to za trójkątne nawiasy jeszcze poniżej?
Zakres obserwowanych wartości
Zakres lub przedział obserwowanych wartości to nic innego jak zbiór wszystkich wartości. Jeśli tylko był przedstawiony w publikacji z której pochodzi dana norma, to prawdopodobnie znajduje się również tutaj. Zakres zapisaliśmy wykorzystując trójkątne nawiasy < > Widnieją w nich najmniejsza i największa wartość obserwowana w badaniu.
Kontunując powyższy przykład nerek Pakusia zauważymy, że przedział obejmuje wartości od 3,2 cm do 5,2 cm. Czyli najmniejsza z nerek u zdrowych psów o masie ciała 5-9 kg w cytowanym badaniu nie miała mniej niż 3,2 cm, a największa nie przekraczała 5,2 cm.
No dobra… Zatem uwzględniając cały ten zapis mogę wytłumaczyć opiekunce, że… większość psów wielkości Pakusia ma nieznacznie krótsze nerki, bo nawet 70% populacji mieści sie poniżej dugości 4,9 cm. A najcześciej to mają ok. 4,4 cm. Ale, jak spojrzymy na zakres to okazuje się, że niektóre pieski, mimo tego, że zdrowe, mogą mieć nerki długości nawet 5,2 cm! Może Pakuś jest własnie jednym z nich!
Przedział referencyjny
Przedział referencyjny opisuje zakres wartości oczekiwanych w zdrowej populacji. Zazwyczaj jest to centralne 95% wartości zdrowej populacji. Wówczas mówimy o 95% przedziale referencyjnym (95% reference interval). W normach z przedziałami referencyjnymi mamy doczynienia dość rzadko, dlatego zawasze kiedy się pojawiają informuje nas o tym odpowiadni przypis.
Przyjrzyjmy się poniższemu przykładowi.
Aha! Ha! To jest to! Znalazłam lewe nadnercze! Zmierzę je teraz. Patrzcie to! O! Jego maksymalna grubość to… 6,2 mm. Czy ono nie jest za duże? Pies waży jakieś 9 kg. Zobaczmy co tam za mądrości w normach USG Practice będą. O matko…
Nad tą tabelą zawarta jest taka informacja: w obu poniższych normach (psy, koty) przedstawione wartości odpowiadają 95% przedziałom referencyjnym (zakładamy, że 95% zdrowych nadnerczy mieści się we wskazanych wartościach granicznych) […]
Nie jest jednak tak źle! Lewe nadnercze. Przedział 5 – 10 kg. Interesuje mnie górna granica. Jest! 5,5 mm. Czyli mogę przyjąć, że 97,5% populacji zdrowych psów o tej masie ciała ma nadnercza nie grubsze od 5,5 mm. Nadnercze mojego pacjenta jest grubsze więc… a to co znowu za nawiasy kwadratowe?
Przedział ufności
Przedział ufności opisuje niepewność oszacowania jakiegoś parametru populacyjnego na podstawie próby. Zatem pisząc, że 90% przedział ufności dla średniej długości pewnego narządu wynosi 14-15 cm informujemy, że z 90% prawdopodobieństwem wspomniana średnia pokrywa się z powyższym zakresem. Przedziały ufności zapisane są przez nas w kwadratowych nawiasach [ ] i prawie zawsze są 90- lub 95- procentowe.
Wróćmy zatem do naszego przykładu z nadnerczami. Ale zanim to zrobimy zauważmy, że nad normą dotyczącą grubości nadnerczy widnieje informacja: W nawiasach kwadratowych podano 90% przedziały ufności – z 90% prawdopodobieństwem dana wartość graniczna mieści się we wskazanym w nawiasie przedziale.
Niech będą zatem i kwadratowe nawiasy. Czyli nadnercze mojego psa nie powinno być grubsze niż 5,5 mm bo to górna granica przedziału referencyjnego, który ma pokrywać 95% populacji zdrowych psów. A co więcej, wiem teraz, że z 90% prawdopodobieństwem (90% przedział ufności) górna granica normy mieści się między 5,1 i 6,0 mm. Buum. No to nadal nadnercze mojego pacjenta jest większe, czyli pewnie jest powiększone. A co to oznacza to już dotytam w książce. Zapraszam na kontrolę za trzy tygodnie.
Szybkie podsumowanie
Reasumując, najcześciej wartości przedstawione są w postaci średnia ± odchylenie standardowe. Poniżej takiego zapisuje zawsze znajduje się okrągły nawias ( ), który jest niczym innym jak zakresem, którego granice odpowiadają średniej z odjętym i dodanym odchyleniem standardowym. W takim ( ), przy założeniu normalności rozkładu, powinno się mieścić nieco poniżej 70% obserwacji (ok. 68,3%).
Zdarza się, że niektóre wartości nie przyjmują rozkładu zgodnego z rozkładem normalnym. Wówczas zamiast średnia arytmetyczna i odchylenie standardowe mogą zostać zaprezentowane w inny sposób (np. mediana i zakres międzykwartylowy). W takim przypadku pod normą zawsze znajdzie się odpowiednia informacja.
Zwykle pod ( ) znaleźć można także trójkątny nawias < >. W nim znajduje się najniższa (minimalna) i najwyższa (maksymalna) wartość obserwowana podczas badania. Innymi słowy, żaden zdrowy pacjent w cytowanej pracy nie miał mniejszego narządu od wartości znajdującej się po <, ani wiekszego narzadu od wartości znajdującej się przed >. Taki zakres daje nam szersze spojrzenie na rozkład danych, ale może być mylący, ponieważ zdarza się, że jakiś pojedynczy, skrajnie niski lub wysoki pomiar zaburzy nasze wyobrażenie o tym rozkładzie.
W nielicznych pracach spotkamy się z przedziałami referencyjnymi – prawie zawsze 95%. One już są bardziej odporne wartości skrajne, bo odcinają po 2,5% najniższych i najwyższych wartości. Takie przedziały informują nas o zkaresie wartości oczekiwanych w populacji zdrowych osobników. Nie zapisaliśmy ich w żaden wyjątkowy sposób, za to są zakomunikowane odpowiednią informacją w tekście.
Ponadto, w normach sporadycznie można napotkać przedziały ufności (CI) – prawie zawsze 90%. Są one oznaczone kwadratowymi nawiasami [ ]. To zakresy wartości, wśród których z pewnym (zwykle 90%) prawdopodobieństwem zawarty jest dany parametr populacji (np. górna granica wielkości lub średnia).